Dengizchi Sindbod: oltinchi safar
— Beshinchi safardan qaytib, — dedi Dengizchi Sindbod, — rohat va farovonlikda yashab yurgan edim. Bir kuni uyim oldidan safardan qaytgan savdogarlar o‘tib qolishdi. Ularni ko‘rib, ko‘nglimda yana safar ishqi uyg‘ondi. Yana mol olib, kemaga o‘tirdim.
Bir kuni kapitan birdan qichqirib, sallasini otib, soqolini yulib yig‘lay boshladi: «Biz yo‘ldan adashib, noma’lum dengizga kirib qoldik. Kuchli oqim kemamizni anavi tog‘ga olib bormoqda. Hech kim bu yerdan qutulolmaydi!» Shu zahoti kema tog‘ etagidagi qoyaga urilib, parchalanib ketdi.
Biz qirg‘oqqa chiqib oldik. Bu yerda kemalar qoldiqlari, son-sanoqsiz mol-mulk sochilib yotardi. Qirg‘oq toshlari orasida qimmatbaho toshlar, la’l va yoqutlar, katta-katta marvaridlar ko‘zni qamashtirardi. Bu yerda chuchuk suvli bir buloq ham bor edi, u tog‘dan chiqib, dengizga quyilardi. Undan anbar — eng qimmatbaho xushbo‘y modda oqib chiqar, quyoshda erib, butun qirg‘oqni xushbo‘y hid bilan to‘ldirardi.
Lekin bu yerda hamma boylik behuda edi, chunki tog‘dan oshib o‘tishning, dengizdan chiqib ketishning iloji yo‘q edi. Oziq-ovqatimiz kun sayin kamaya bordi. Sheriklarim birin-ketin kasal bo‘lib, vafot etishdi, biz ularni ko‘mardik. Nihoyat men yolg‘iz qoldim va o‘zim uchun ham qabr qazib qo‘ydim.
Lekin bir kuni men tog‘ etagida shunday bir narsa ko‘rdim: chuchuk suvli daryo dengizga emas, aksincha, tog‘ning ichiga, qorong‘i g‘orga oqib kirib ketardi. Men o‘yladim: «Har bir daryoning boshi bo‘lganidek, oxiri ham bo‘ladi. Bu daryo tog‘ ostidan o‘tib, qayergadir chiqsa kerak. Agar Xudo xohlasa, men qutulaman, bo‘lmasa, bu yerda o‘lgandan ko‘ra u yerda o‘laman».
Men kemalar qoldig‘idan mahkam sol yasadim, unga qimmatbaho toshlar, marvaridlar, anbar va ud yukladim, so‘ng solni daryoga qo‘yib, o‘zim ham ustiga chiqdim. Oqim meni tog‘ ichidagi qorong‘ilikka olib kirdi. Tunnel shunchalik tor ediki, sol ba’zan devorlarga ishqalanar, men esa yuzimni yerga bosib yotardim. Qancha vaqt o‘tganini bilmayman, holdan toyib, uxlab qoldim.
Ko‘zimni ochsam, yorug‘ dunyodaman! Solim daryo bo‘yida bog‘lab qo‘yilgan, atrofimda qora tanli, hindu odamlar to‘planib turishibdi. Ular menga o‘z tillarida gapirishdi, men tushunmadim. Keyin ulardan biri arab tilida: «Assalomu alaykum, birodar! Kimsan va qayerdan kelding? Biz ekinlarimizni sug‘orish uchun daryoga kelgan edik, sening solingni ko‘rib, bog‘lab qo‘ydik», — dedi.
Men ularga hammasini aytib berdim. Ular hayratda qolib, meni o‘z podshohlarining huzuriga olib borishdi. Bu Sarandib oroli — Hindiston yaqinidagi go‘zal bir orol ekan. Uning podshohi adolatli va dono kishi edi. U hikoyamni eshitib, hayratga tushdi va menga katta hurmat ko‘rsatdi. Men unga olib kelgan javohirlarimdan sovg‘a qildim. U esa menga: «Bu sening haqqing, hech narsangni olmayman», — dedi.
Men Sarandibda bir muddat yashab, uning ajoyibotlarini ko‘rdim. U yerda Odam Atoning izi bor degan baland tog‘ bor, uning vodiylarida olmoslar, daryolarida marvaridlar uchraydi. Keyin men podshohdan vatanimga qaytishga ruxsat so‘radim. Podshoh menga katta sovg‘alar berdi va xalifa Horun ar-Rashidga atab maktub va qimmatbaho tuhfalar topshirdi: yoqutdan yasalgan qadah, ilon terisidan qilingan to‘shak — uning ustida yotgan odam hech qachon kasal bo‘lmas ekan, ud va kofur, va oydek go‘zal bir kanizak.
Men Bag‘dodga qaytib, xalifaning huzuriga bordim va podshohning maktubi bilan tuhfalarini topshirdim. Xalifa mendan Sarandib podshohi haqida so‘radi. Men unga podshohning adolati, mamlakatning boyligi va go‘zalligi haqida aytib berdim. Xalifa mamnun bo‘ldi, mening hikoyalarimni kotiblariga yozdirib, xazinasida saqlashni buyurdi va menga in’omlar berdi. Ana shu mening oltinchi safarim edi.