O‘tmish ustidan hukmronlik. Romanning eng chuqur g‘oyalaridan biri shundaki, Partiya o‘tmish xotirasini o‘z qo‘liga olishni hokimiyatning asosiy tayanchi deb biladi: bugungi kuch bilan tarixni qayta yozib, ertangi kunni ham belgilab qo‘yadi. Agar hujjatlar har kuni o‘zgartirilsa va odamlarning xotirasi ishonchsiz bo‘lsa, hokimiyat istagan narsasini haqiqat deb e’lon qila oladi. Shuning uchun tarixni bilish va manbalarni saqlash erkinlikning bir sharti.

Til va fikr. Partiya «yangi til»ni yaratmoqda: unda so‘zlar soni yil sayin kamaytiriladi. Maqsad — isyonkor fikrni ifodalash uchun so‘zning o‘zi qolmasin. Oruell shuni ko‘rsatadiki, til boy bo‘lsa, fikr ham boy bo‘ladi. So‘z boyligi kambag‘allashsa, odam murakkab narsalar haqida o‘ylay olmay qoladi.

Ikkiyoqlama fikrlash. Okeaniyada odamlar bir-biriga zid ikki fikrni bir vaqtda qabul qilishga o‘rgatilgan va bu ziddiyatni sezmaslikka harakat qiladi. Partiya shiorlari ham ma’nosi teskari tushunchalarni tenglashtiradi: urush tinchlik bilan, qullik erkinlik bilan, jaholat kuch bilan bir xil deb e’lon qilinadi. Vazirliklarning nomi ham ularning ishiga teskari: Haqiqat vazirligi yolg‘on bilan, Muhabbat vazirligi esa qiynoq bilan shug‘ullanadi.

To‘liq kuzatuv. Teleekran shuni ko‘rsatadiki, odam doim kuzatilayotganini bilsa, u o‘zini o‘zi cheklay boshlaydi. Endi hatto politsiyachi kerak emas — qo‘rquv ichkariga ko‘chadi. Bugungi raqamli dunyoda bu g‘oya yangicha jaranglaydi: biz o‘zimiz haqimizda qancha ma’lumotni ixtiyoriy ravishda internetga qo‘yamiz?

Doimiy dushman va doimiy urush. Okeaniya har doim kim bilandir urushadi, ba’zan dushman o‘zgaradi, lekin xalqqa «biz doim shu dushman bilan urushganmiz» deb aytiladi. Urush va tashqi dushman odamlarning g‘azabini boshqa tomonga burish, kambag‘allikni oqlash va ularni hokimiyat atrofida birlashtirish vositasi.

Shaxsiy hayotning qadri. Uinston va Juliyaning muhabbati, kundalik, eski buyumlarga qiziqish — bularning hammasi kichik narsalar. Lekin Partiya uchun ular xavfli, chunki ular odamga «bu men, bu meniki» degan tuyg‘u beradi. Oruell shuni ko‘rsatadiki, erkinlik katta shiorlardan emas, aynan shunday kichik shaxsiy dunyodan boshlanadi.

Inson tabiatiga qarshi urush. Partiya faqat odamlarning xatti-harakatini emas, his-tuyg‘ularini ham boshqarishga intiladi. Oilaviy mehr, do‘stlik, hatto tabiiy quvonch ham tuzum xizmatiga bo‘ysundirilishi kerak. Oruell bu orqali totalitarizmning eng qo‘rqinchli tomonini ko‘rsatadi: u odamni nafaqat jismonan, balki ichdan ham o‘ziniki qilib olmoqchi bo‘ladi. Roman o‘quvchiga shunday savol qoldiradi: odamning ichki dunyosini butunlay egallab olish mumkinmi va bunga qanday qarshi turish kerak?