Ey farzand, deydi Kaykovus, ilm o‘rganishdan hech qachon uyalma va hech qachon to‘xtama. Odam bilmagan narsasini so‘rashdan uyalsa, umr bo‘yi nodon bo‘lib qoladi. So‘rashning uyati bir daqiqalik, bilmaslikning uyati esa butun umrlik.

Muallif ilmni nur va chiroqqa qiyoslaydi. Qorong‘i uyda ko‘zi o‘tkir odam ham hech narsani ko‘rmaydi; ammo bir chiroq yoqilsa, ko‘zi zaif odam ham yo‘lini topadi. Ilm — shu chiroq. U bilan odam o‘zini ham, dunyoni ham ko‘radi. Ilmsiz odam esa qancha kuchli va boy bo‘lmasin, qorong‘ida yurgan kishidek qoqiladi.

Kaykovus ilm o‘rganish yo‘lida bir nechta amaliy maslahat beradi. Birinchidan, ustozni hurmat qil. Kimdan bir narsa o‘rgangan bo‘lsang, u sening ustozing; uning haqqini unutma. Ikkinchidan, ilmni asta-sekin, tartib bilan o‘rgan: bir narsani to‘liq o‘zlashtirmay turib, ikkinchisiga o‘tma. Bir vaqtda o‘nta ishni boshlab, hech birini tugatmaganning foydasi yo‘q. Uchinchidan, o‘rganganingni takrorla: takrorlanmagan bilim qumga yozilgan yozuvdek tez o‘chadi.

Muallif ilmning maqsadi haqida ham gapiradi. Ilmni maqtanish uchun yoki boshqalarni bahsda yengish uchun o‘rganma. Ilm amal uchun kerak. Bilib turib amal qilmagan olim — yuk ortilgan eshakka o‘xshaydi: ustida kitoblar bor, lekin undan unga hech qanday foyda yo‘q. Kim bilganiga amal qilsa, Xudo unga bilmaganini ham o‘rgatadi.

Kaykovus o‘z davridagi faqihlik, ya’ni huquq va din ilmi haqida ham alohida to‘xtaladi. U olimga rostgo‘y bo‘lishni, bilmagan masalada fatvo bermaslikni, boylar va hukmdorlarning ko‘nglini olish uchun haqiqatni burmalamaslikni maslahat beradi. Olimning so‘zi qanchalik og‘ir bo‘lsa, mas’uliyati ham shunchalik og‘ir.

Muallif yana bir muhim fikrni aytadi: har kimdan o‘rgan. Dono odam nodondan ham o‘rganadi — uning xatosini ko‘rib, o‘zi shunday qilmaslikni o‘rganadi. Kichikdan ham, kattadan ham, do‘stdan ham, dushmandan ham saboq olish mumkin. Bilimning manbasi emas, foydasi muhim.

Hikoyat. Bir shogird ustozining huzuriga kelib: «Ustoz, men ko‘p kitob o‘qidim, endi bilmaydigan narsam qolmadi», debdi. Ustoz unga bir piyola choy quyib beribdi, lekin piyola to‘lgandan keyin ham quyishda davom etibdi. Choy dasturxonga to‘kila boshlabdi.

— Ustoz, piyola to‘ldi, endi sig‘maydi! — deb qichqiribdi shogird.

— Sen ham shu piyolaga o‘xshaysan, — debdi ustoz. — «Hammasini bildim» degan boshga yangi bilim sig‘maydi. Avval piyolangni bo‘shat.

Hikoyat. Aytishlaricha, bir mashhur olimdan: «Siz shuncha ilmga qanday yetishdingiz?» deb so‘rashibdi. U: «Bilmagan narsamni so‘rashdan uyalmadim», deb javob beribdi.

Bugungi kun uchun: Bugun ilm olish uchun imkoniyat juda ko‘p: onlayn darslar, kitoblar, videolar, testlar. Lekin Kaykovus aytgan muammolar hamon bor. Ko‘pchilik o‘nta kursni boshlab, birortasini tugatmaydi. Ko‘pchilik bir marta o‘qib, takrorlamaydi va imtihonda unutadi. Ko‘pchilik savol berishdan uyaladi. Shu uch odatni o‘zgartiring: bitta yo‘nalishni tanlab, oxirigacha yetkazing; o‘qiganingizni bir kundan keyin, bir haftadan keyin takrorlang; darsda tushunmagan joyingizni so‘rang. Va bilganlaringizni boshqalarga tushuntirib bering — bu eng yaxshi takrorlash usuli.