Ey farzand, deydi Kaykovus, dushmansiz yashashga harakat qil, lekin dushmaning bo‘lsa, uni kichik sanama. Kichik uchqun ham butun shaharni yondirishi mumkin. Zaif dushmanni mensimagan kishi ko‘pincha undan zarba yeydi.

Muallif dushman orttirmaslik yo‘lini ko‘rsatadi: odamlarga yaxshilik qil, va’dangga vafo qil, birovning haqiga ko‘z tikma, kimnidir behuda kamsitma. Ko‘p dushmanlar katta sabab bilan emas, kichik bir haqorat, aytilib qolgan bir achchiq so‘z yoki hasad tufayli paydo bo‘ladi. Shuning uchun dushmanni orttirishdan ko‘ra, uning oldini olish oson.

Agar dushmaning bo‘lsa, unga qarshi aql bilan harakat qil, g‘azab bilan emas. G‘azablangan odam xato qiladi, dushman esa aynan shu xatoni kutadi. Dushmaning do‘stona qiyofada kelib, shirin so‘z aytsa, unga darhol ishonma, lekin uni ham ochiq rad etma — ehtiyotkor bo‘l va kuzat.

Kaykovus yana bir olijanob fikrni aytadi: dushmaning o‘lsa, xursandchilik qilma, chunki sen ham abadiy emassan. Dushmanning boshiga kulfat tushsa, undan kulish — pastlik. Agar imkoning bo‘lsa, unga yordam qo‘lini cho‘z: ehtimol, u shu kundan boshlab do‘stingga aylanadi. Dushmanni do‘stga aylantirish — g‘alabaning eng yaxshi turi.

Muallif dushmanga qarshi kurashda ham chegarani bilishni o‘rgatadi. Yarashish imkoniyatini doim ochiq qoldir. Dushmanni butunlay chorasiz ahvolga solma, chunki chorasiz qolgan odam eng xavfli odamdir — u yo‘qotadigan hech narsasi qolmaganini his qiladi.

Hikoyat. Bir hukmdorning saroyida unga hasad qiluvchi bir amaldor bor ekan. U doim hukmdorning oldida boshqalarni yomonlar ekan. Hukmdorning vaziri bu odam bilan janjallashish o‘rniga unga doim xushmuomala bo‘lib, uning ishlarida yordam berar ekan. Bir kuni amaldor og‘ir xatoga yo‘l qo‘yibdi va hukmdor uni jazolamoqchi bo‘libdi. Shunda vazir uning uchun shafoat qilibdi. Amaldor uyalib, shu kundan boshlab vazirning eng sodiq do‘stiga aylanibdi. Vazirdan: «Nega dushmaningni himoya qilding?» deb so‘rashganda, u: «Men dushmanimdan qutulmoqchi edim — mana, qutuldim. Endi u do‘stim», debdi.

Bugungi kun uchun: Bugungi «dushmanlar» ko‘pincha onlayn bo‘ladi: kimdir yomon izoh yozadi, kimdir tuhmat qiladi. Kaykovusning maslahati bu yerda ham ishlaydi: g‘azab bilan javob bermang, chunki aynan shu javobni kutishadi. Kichik dushmanlikni ham e’tiborsiz qoldirmang — agar tahdid yoki tuhmat bo‘lsa, dalillarni saqlang va kerak bo‘lsa ota-onangiz, o‘qituvchingiz yoki tegishli idoralarga murojaat qiling. Va eng muhimi: raqibingiz qiyin ahvolga tushsa, undan kulmang.