Ne’matga shukr qilish
Kaykovus kitobining dastlabki boblaridan biri Xudo bergan ne’matlarga shukr qilish haqida. Ey farzand, deydi u, senga berilgan har bir narsa — sog‘liq, aql, oila, rizq — omonat. Uning qadrini bil va shukr qil. Shukr qilingan ne’mat ziyoda bo‘ladi, noshukurlik esa ne’matni qochiradi.
Muallif shukrni faqat til bilan aytiladigan so‘z deb bilmaydi. Haqiqiy shukr — ne’matni to‘g‘ri ishlatish. Aql berilgan bo‘lsa, uni ilmga sarfla; boylik berilgan bo‘lsa, undan muhtojlarga ham ulush ber; kuch berilgan bo‘lsa, zaiflarni himoya qil. Ne’matni isrof qilish yoki zulmga ishlatish — eng og‘ir noshukurlik.
Kaykovus o‘zidan pastdagilarga qarashni maslahat beradi. Har doim o‘zingdan yuqoridagilarga qarasang, hech qachon qanoat qilmaysan va doim o‘zingni baxtsiz his qilasan. O‘zingdan pastdagilarga qarasang, sening ahvoling ko‘pchilikning orzusi ekanini ko‘rasan. Bu bilan intilishni to‘xtatish kerak emas, faqat borga shukr qilib, yo‘qqa intilish kerak.
Muallif odamlarga ham minnatdor bo‘lishni o‘rgatadi. Kim senga yaxshilik qilsa, uni unutma. Odamlarga shukr qilmagan kishi Xudoga ham shukr qilmagan bo‘ladi, degan mazmundagi fikr Sharqda keng tarqalgan. Kichik yaxshilikka ham rahmat ayt — bu odamni keyingi yaxshilikka ruhlantiradi.
Hikoyat. Bir kishi oyog‘ida kavushi yo‘qligidan nolib, masjid oldida o‘tirgan ekan. Shu payt yonidan ikki oyog‘i ham yo‘q bir odam qo‘llari bilan sudralib o‘tibdi. Haligi kishi uzoq jim qolibdi, keyin o‘rnidan turib, yalangoyoq bo‘lsa ham, ikki oyog‘i borligi uchun shukr qilibdi. Bu hikoyat Sharq adabiyotida ko‘p takrorlanadi va doim bir xil saboq beradi: yo‘qotganingni emas, borini ko‘r.
Bugungi kun uchun: Ijtimoiy tarmoqlar bizga doim boshqalarning eng yaxshi kunlarini ko‘rsatadi: sayohat, yangi mashina, to‘y. Bu esa Kaykovus aytgan «doim yuqoriga qarash» kasalligini kuchaytiradi. Har kuni kechqurun shukr qilish mumkin bo‘lgan uchta narsani yozib boring — bu oddiy mashq kayfiyatni yaxshilashi ko‘plab tadqiqotlarda kuzatilgan. Va bugun sizga yordam bergan bir kishiga «rahmat» deb yozing.