Kaykovus kitobida bir bobni butunlay qadimgi Eron podshohi Anushirvon Odil — Sharqda «Nushiravon» nomi bilan mashhur, adolati bilan tanilgan hukmdorga nisbat berilgan pand-nasihatlarga bag‘ishlaydi. Muallif bu hikmatlarni «oltin suvi bilan yozib qo‘yishga arziydigan so‘zlar» deb biladi va o‘g‘liga ularni yod olishni maslahat beradi. Quyida ulardan ayrimlarining va shu ruhdagi fikrlarning mazmunini erkin bayon qilamiz.

Kun va tunning almashinib turishini ko‘rib turib, zamonadan g‘ofil bo‘lgan odamga hayron qolaman. Bugungi kun ertaga kecha bo‘ladi; har kim buni bilsa ham, ko‘pchilik umrini go‘yo cheksizdek sarflaydi.

Do‘stining dushmani bilan do‘st bo‘lgan kishidan ehtiyot bo‘l. Ikki tomonga birdek yaxshi ko‘rinmoqchi bo‘lgan odam oxir-oqibat ikkalasiga ham sodiq bo‘lmaydi.

Nodon bilan bahslashgandan ko‘ra, uning gapini eshitmaganga olgan yaxshi. Nodon bilan bahsda dono yutqazmasa ham, vaqtini yo‘qotadi.

Kimki yaxshilik ko‘rib, uning shukrini qilmasa, keyingi yaxshilikka loyiq emas.

Qo‘lingdan keladigan yaxshilikni ertaga qoldirma. Ertaga sen bo‘lmasliging ham, imkoniyat bo‘lmasligi ham mumkin.

O‘zingga ravo ko‘rmagan narsani boshqaga ham ravo ko‘rma.

Sirni hammaga aytgan kishi, keyin u sir oshkor bo‘lganidan nolimasin. O‘z sirini o‘zi saqlay olmagan odam, uni boshqa birov saqlashini qanday kutadi?

Yomon odam bilan yo‘ldosh bo‘lgandan ko‘ra yolg‘iz yurgan afzal.

Ilm bilan maqtanma, chunki sendan bilimdonroq doim topiladi. Boylik bilan maqtanma, chunki u bir kunda ketishi mumkin.

Hikoyat. Aytishlaricha, Nushiravon bir kuni ovga chiqib, yo‘l chetida daraxt ekayotgan juda keksa chol bilan uchrashibdi.

— Ey bobo, bu daraxt meva berguncha necha yil o‘tadi? Sen uning mevasini yeyishga ulgurarmikansan? — deb so‘rabdi podshoh.

— Bizdan oldingilar ekdi, biz yedik. Biz ekamiz, keyingilar yeydi, — deb javob beribdi chol.

Bu javob podshohga juda yoqibdi va cholga bir hamyon oltin beribdi. Chol kulib:

— Ana, ko‘rdingizmi, mening daraxtim ekilgan kuniyoq meva berdi, — debdi.

Podshoh yana bir hamyon beribdi. Chol:

— Boshqa daraxtlar yilda bir marta meva beradi, meniki esa bir kunda ikki marta, — debdi. Shunda Nushiravon kulib, yana sovg‘a beribdi-da, tezroq jo‘nab ketibdi: «Bu chol bilan yana gaplashsam, xazinam bo‘shab qoladi», degan ekan.

Bugungi kun uchun: Bu hikmatlar qisqa, lekin har biri butun bir hayot qoidasi. Ulardan bittasini tanlab, bir hafta davomida amal qilib ko‘ring. Masalan: «Qo‘lingdan keladigan yaxshilikni ertaga qoldirma.» Shu hafta kechiktirib yurgan bir xabarni yozing, bir uzrni ayting, bir yordamni qiling. Kichik hikmatni katta qilib yashash — uni yod olishdan muhimroq.