Qanoat — O‘zg‘urmishning fazilati. Lekin muallif uni faqat zohidlarga tegishli narsa deb bilmaydi. Uning fikricha, qanoat har bir odamga kerak: hukmdorga ham, vazirga ham, savdogarga ham, talabaga ham. Chunki qanoatsiz odam hech qachon to‘xtay olmaydi, hech qachon xotirjam bo‘la olmaydi.

Qanoat nima? Muallif fikricha, qanoat — bor narsaga shukr qilish va yo‘q narsa uchun o‘zini qiynamaslik. Bu dangasalik yoki intilmaslik emas. Qanoatli odam ham ishlaydi, ham intiladi, lekin u topgan narsasiga xursand bo‘ladi va boshqalarning boyligiga hasad qilmaydi.

Ochko‘zlikning ziyoni haqida muallif ko‘p gapiradi. Ochko‘z odam hech qachon to‘ymaydi. Unga butun dunyoni bersang ham, yana ko‘proq istaydi. U doim xavotirda yashaydi: bor narsasini yo‘qotib qo‘yishdan qo‘rqadi, yo‘q narsasini topa olmasligidan qayg‘uradi. Natijada, boy bo‘lsa ham, baxtsiz bo‘ladi.

Qanoat va ozodlik orasidagi bog‘liqlik asarning eng chuqur fikrlaridan biri. Kim kam narsaga muhtoj bo‘lsa, u kam odamga qaram bo‘ladi. Kim ko‘p narsaga muhtoj bo‘lsa, u ko‘p odamning oldida egilishga majbur. O‘zg‘urmish nima uchun saroyga bormadi? Chunki unga saroyning hech narsasi kerak emas edi. U ozod edi. Muallif fikricha, haqiqiy erkinlik — ko‘p narsaga ega bo‘lish emas, kam narsaga muhtoj bo‘lish.

Sabr qanoatning singlisi. Muallif fikricha, har bir ishda sabr kerak: bilim olishda, boylik topishda, do‘st orttirishda, qiyinchilikni yengishda. Shoshqaloq odam ko‘pincha hammasini yo‘qotadi. Sabrli odam esa vaqt o‘tib, kutganidan ham ko‘proq narsaga erishadi. Daraxt ekkan odam darhol meva kutmaydi; u sug‘oradi, parvarish qiladi va yillar o‘tib hosilni ko‘radi.

Qiyinchilikka sabr qilish haqida ham asarda fikrlar bor. Hayotda hamma narsa doim yaxshi bo‘lmaydi. Kasallik, yo‘qotish, muvaffaqiyatsizlik har kimning boshiga keladi. Muallif aytadi: bu ham o‘tadi. Qiyin kunlar ham, yaxshi kunlar ham doimiy emas. Oy kamayadi, lekin yana to‘ladi. Sabr qilgan, umidini yo‘qotmagan odam yana yorug‘ kunlarni ko‘radi.

Bugungi yosh odam uchun qanoat va sabr — ehtimol, eng qiyin, lekin eng kerakli fazilatlar. Biz hamma narsani tez va darhol olishga o‘rganib qolganmiz. Ammo bilim, mahorat, haqiqiy do‘stlik va yaxshi nom tez kelmaydi. Ular yillar davomida, sabr bilan quriladi. Imtihonda birinchi urinishda o‘tmagan abituriyent uchun ham O‘zg‘urmish va Yusuf Xos Hojibning maslahati bir xil: taslim bo‘lma, sabr qil, mehnatingni davom ettir.