Yoshlik, qarilik va vaqt qadri

Asarning oxirida Yusuf Xos Hojib o‘zi haqida, o‘z umri haqida gapiradi. Bu sahifalar kitobning eng samimiy, eng ta’sirli joylaridan biri. Endi muallif hukmdor yoki vazir tilidan emas, o‘z nomidan, keksa bir inson sifatida so‘zlaydi.

U yoshligini eslaydi. Yoshlikda tanam kuchli, qadamim yengil, ko‘nglim quvnoq edi, deydi u mazmunan. Lekin o‘sha paytda bu boylikning qadriga yetmadim. Vaqtimni o‘yinga, havasga sarfladim, go‘yo yoshlik abadiy davom etadigandek yashadim. Endi esa sochim oqardi, belim bukildi, ko‘zim xiralashdi, va men yo‘qotgan kunlarimga achinaman.

Bu armonning ma’nosi faqat qayg‘u emas. Muallif yoshlarga to‘g‘ridan-to‘g‘ri murojaat qiladi: menga qarab saboq oling. Yoshlik — qisqa mavsum, xuddi bahor kabi. Bahorda ekmagan odam kuzda hosil yig‘a olmaydi. Yoshlikda bilim olmagan, hunar o‘rganmagan, yaxshi odatlar orttirmagan odam qarilikda bo‘sh qo‘l qoladi.

Qarilikni ham muallif faqat qorong‘i rangda ko‘rsatmaydi. Agar umr to‘g‘ri yashalgan bo‘lsa, qarilik — hikmat va hurmat vaqti. Keksa odam o‘z tajribasini yoshlarga beradi, uning maslahati qimmatli bo‘ladi. Yusuf Xos Hojibning o‘zi ham aynan shu yo‘lni tanladi: u qarilik chog‘ida butun hayot tajribasini kitobga jamladi va uni kelajak avlodlarga qoldirdi. Ming yil o‘tib, biz hamon uning maslahatlarini o‘qiyapmiz.

Vaqt haqidagi asosiy saboq shunday: har bir kun — qaytib kelmaydigan sovg‘a. Kecha ketdi, ertaga hali kelmadi, qo‘lingizda faqat bugun bor. Bugunni nima bilan to‘ldirasiz — ertangi hayotingiz shunga bog‘liq. Kitob o‘qish, bir yangi narsa o‘rganish, ota-onangizga mehr ko‘rsatish, do‘stingizga yordam berish — bularning har biri vaqtni oltinga aylantiradi.