Bir savdogarga ming dinor zarar keldi. U o‘g‘liga tayinladi:

— Bu sirni hech kimga aytma.

— Otajon, buyrug‘ingiz bajariladi, — dedi o‘g‘il. — Ammo buning foydasini menga ham ayting: nega aytmay?

— Toki musibat ikkita bo‘lmasin. Biri — moldan ayrilish, ikkinchisi — qo‘shnining ichida kulishi.

Dushmanlarga dardingni aytma, Ular «La havla» deb yuzingga achinar, Ichida esa quvonch bilan kular.

* * *

Bir aqlli, zakovatli yigit olimlar majlisiga borardi. U yerda o‘tirib, hech qachon og‘iz ochmasdi. Bir kuni otasi so‘radi:

— O‘g‘lim, sen ham bilganingdan bir narsa gapirsang-chi?

— Qo‘rqamanki, bilmagan narsamni so‘rab qolishsa, uyalib qolaman.

Eshitmadingmi, bir so‘fiy kavushiga Ostidan bir necha mix qoqib olardi. Bir sarhang uning yengidan tutib dedi: «Kel, mening otimni ham taqalab qo‘y».

Ya’ni: kam gapirsang, aybing yashirin qoladi. Ko‘p gapirsang, bilmagan ishing ham sendan so‘raladi.

* * *

Jolinus bir nodonni ko‘rdi: u bir olimning yoqasiga yopishib, uni haqorat qilardi. Jolinus dedi:

— Agar bu olim haqiqatan dono bo‘lganda, ishi nodon bilan bu holga yetmagan bo‘lardi.

Ikki dononing orasida janjal-u kina chiqmaydi, Dono hech qachon kaltabin bilan tortishmaydi. Agar nodon dag‘allik bilan qattiq gapirsa, Aqlli uning ko‘nglini yumshoqlik bilan oladi. Ikki ko‘ngli toza odam qilni ham uzmay saqlaydi, Ikki qaysar esa zanjirni ham uzib tashlaydi.

* * *

Sahbon Voil arablar orasida so‘z san’atida tengi yo‘q odam sanalardi. Aytishlaricha, u bir yil davomida majlislarda so‘zlasa ham, bir so‘zni ikki marta takrorlamagan. Agar bir ma’no ikki marta kerak bo‘lsa ham, uni boshqa ibora bilan aytgan. Podshohlar suhbatdoshining odobidan biri ham shu.

Gap garchi dilkash va shirin bo‘lsa ham, Tasdiq va tahsinga loyiq bo‘lsa ham, Bir marta aytgach, takrorlama: Halvoni bir yeysan, yetar.

* * *

Bir kishining ovozi juda xunuk edi, ammo Qur’onni baland ovoz bilan o‘qirdi. Bir dono uning yonidan o‘tib so‘radi:

— Oylik maoshing qancha?

— Hech qancha.

— Unda nega bunchalik o‘zingni qiynaysan?

— Xudo uchun o‘qiyapman.

— Xudo uchun o‘qima, — dedi dono yumshoqlik bilan. — Ya’ni ovozingni pastroq qil, toki tinglaganlarning ko‘ngli Qur’ondan sovimasin.

Bu hikoyatning hikmati shuki, eng yaxshi narsani ham noo‘rin va qo‘pol usulda qilsang, foydasidan ko‘ra zarari ko‘p bo‘ladi.

* * *

Sinjor shahrida bir muazzin bor edi. Ovozi shunchalik yoqimsiz ediki, eshitganlarning qulog‘i og‘rirdi. Masjid egasi — insofli va oliyhimmat amir — uning ko‘nglini og‘ritmay dedi:

— Bu masjidning eski muazzinlari bor, har biriga besh dinordan oylik beraman. Senga o‘n dinor beraman, faqat boshqa joyga borgin.

Muazzin rozi bo‘lib ketdi. Bir muddatdan keyin amirning oldiga qaytib keldi:

— Ey amirim, menga zulm qildingiz. O‘n dinorga meni bu yerdan jo‘natdingiz. Men borgan joyda esa yigirma dinor berib, «Ketgin» deyishyapti, men esa ko‘nmayapman.

Amir kulib yubordi:

— Zinhor olma. Ellik dinorga ham rozi bo‘lishadi!

* * *

Donolardan biri aytgan edi: «Ikki narsa aqlning kamligidan dalolat: gapirish vaqti kelganda jim turish va jim turish vaqti kelganda gapirish».

Yana aytganlar: «So‘z — kamon o‘qi kabidir. Kamondan chiqqan o‘qni qaytarib bo‘lmaydi. Shuning uchun uni otishdan oldin nishonni yaxshilab ko‘zla».

Toki odam so‘z aytmagan ekan, Aybi ham, hunari ham pinhon qolar. Har o‘rmonni bo‘sh deb o‘ylama, Balki unda yo‘lbars uxlab yotgandir.

* * *

Sulton Mahmudning vaziri Hasan Maymandiyni boshqa a’yonlar o‘rab olib so‘rashdi:

— Bugun podshoh senga yolg‘iz nima dedi? Qanday maslahat bo‘ldi?

— Sizlar ham bilasizlar, — dedi vazir.

— Sen podshohning vaziri bo‘lsang, bizga aytmasang, kim aytadi?

— Podshoh menga sir aytdi, chunki menga ishondi, — dedi Hasan. — Sizlarga aytmadi, chunki sizlarga ishonmadi. Endi sizlar mendan nega so‘rayapsizlar?

Har bir eshitgan gapni aytaverma, Aqlli odam sirni jonidek saqlaydi. Podshohning sirini oshkor qilgan odam O‘z boshini o‘z qo‘li bilan o‘ynaydi.

* * *

Vazirlar Buzurjmehrdan so‘rashdi:

— Nega podshohning har bir so‘zini darhol ma’qullaysiz? Axir u ham xato qilishi mumkin.

— Ishning oqibatini bilish bizning qo‘limizda emas, — dedi Buzurjmehr. — Agar podshohning fikri to‘g‘ri chiqsa, men qarshi chiqqanim uchun xijolat bo‘laman. Agar xato chiqsa, uni men emas, taqdir tuzatadi. Ammo maslahat so‘ralganda haqni aytaman, so‘ralmaganda esa jim turaman.

Podshoh kunduzni kecha desa, Darhol «Mana oy, mana Parvin» deyish — Xushomadgo‘ylarning ishi. Dononing ishi esa vaqtida gapirish, vaqtida jim turish.

* * *

Bir kishi bir guruh suhbatining o‘rtasida o‘z gapini aytish uchun boshqaning so‘zini kesib gapira boshladi. Bir hakim unga dedi:

— Ey birodar, so‘zning boshi bor, oxiri bor. Kim boshqaning so‘zini oxirigacha tinglamay gapirsa, o‘z nodonligini oshkor qiladi.

Dono odam gapirmaydi, Toki boshqa so‘zini tugatmaguncha.