Arab podshohlaridan biriga Layli va Majnunning hikoyasini, Majnunning devonaligini aytib berishdi: aqli bo‘la turib, sahrolarga bosh olib ketibdi, ixtiyor jilovini qo‘ldan beribdi. Podshoh uni huzuriga chaqirtirdi va malomat qildi:

— Inson zotining sharafida qanday nuqson ko‘rdingki, hayvonlar odatini tutding, odamlar suhbatidan voz kechding?

Majnun yig‘lab yubordi:

Ko‘p do‘stlarim meni uning ishqi uchun malomat qilar. Qani endi uni bir bor ko‘rsalar edi, Shunda mening uzrim ochiq bo‘lardi. Ey malomatchilar, uni ko‘rganingizda Qo‘lingizni emas, bilmay yuragingizni kesardingiz.

Podshohning ko‘nglida Laylining jamolini ko‘rish istagi uyg‘ondi: «Majnunni shunchalik devona qilgan bu go‘zal qanday ekan?» Buyurdi — arab qabilalarini qidirib, Laylini topib, saroyga keltirishdi. Podshoh unga tikilib qaradi. Ko‘rdiki, rangi qoracha, qaddi-qomati ham kamtar bir qiz. Uning nazarida haramidagi eng past cho‘risi ham Laylidan go‘zalroq edi.

Majnun podshohning ko‘nglidagini zakovat bilan sezib dedi:

— Ey podshoh, Laylining jamolini Majnunning ko‘zi bilan ko‘rish kerak. Shunda uning siri senga ochiladi.

Agar men eshitgan gapni Masjidul-aqso Tog‘lari eshitsa edi, ular ham yig‘lardi. Sog‘lom yurakli odam yarali odamning Dardini qayerdan bilsin?

* * *

Sulton Mahmudga aytishdi:

— Ayozda na go‘zallik bor, na boshqa bir ortiqcha fazilat. Shunday ekan, uni nega bunchalik yaxshi ko‘rasiz? Saroyda undan chiroyliroq g‘ulomlar ham ko‘p-ku.

Sulton dedi:

— Ko‘ngil nimaga moyil bo‘lsa, ko‘zga o‘sha go‘zal ko‘rinadi. Muhabbat yuzda emas, qalbda bo‘ladi.

Kimga sultonning nazari tushsa, Uning har bir qilig‘i yoqimli ko‘rinar. Kimni podshoh nazaridan tushirsa, Uni saroydagilarning hech biri izzat qilmas.

* * *

Ikki do‘st birga kemada ketishayotgan edi. Kema bo‘ronga tushib, ag‘darildi va ikkalasi ham dengizga g‘arq bo‘la boshladi. Bir qayiqchi suzib kelib, biriga qo‘l cho‘zdi. U qichqirdi:

— Meni qo‘y, avval do‘stimning qo‘lidan tut!

Qayiqchi do‘stini qutqarguncha, birinchisi to‘lqinlar ichida g‘oyib bo‘ldi. Uning so‘nggi so‘zi shu ekan:

— Mening holimni so‘rama, do‘stimni qutqar. Uni qutqarsang, meni ham qutqarding.

Ishq va vafo dasturini o‘sha yigitdan o‘rganmoq kerak. U og‘ir kunda ham o‘zini emas, do‘stini o‘yladi.

Do‘st deb atama u odamni, Kim faqat to‘y-u bazmda yoningda bo‘lsa. Do‘st shuki, mushkul kunda O‘z jonini senga qalqon qilsa.

* * *

Bir kishi uzoq vaqt sevgan do‘stidan ayrilib qoldi. Ko‘p yillar o‘tib, oxiri uni ko‘rishga keldi. Do‘sti eshikni ochib, unga gina qildi:

— Shuncha vaqt qayerda eding? Nega xabar olmading?

U javob berdi:

— Kech kelgan bo‘lsam ham, sog‘inch bilan keldim. Tez-tez kelib, qadrimni tushirgandan ko‘ra kam kelib, intizor qilganim yaxshiroq emasmi?

Donolar aytgan: «Do‘stingni kam-kam ziyorat qil, muhabbating ortadi». Har kuni yog‘adigan yomg‘irdan odamlar zerikadi, qurg‘oqchilikda kelgan yomg‘irni esa duo bilan kutib oladi.

Ko‘pdan ko‘rmagan do‘stni ko‘rgan ko‘z Uni ming marta ko‘rgandan quvonchliroq.

* * *

Majnunning do‘stlari unga nasihat qilishdi:

— Senga nima bo‘ldi? Aqlli yigit eding, odamlar orasida izzating bor edi. Bu ishqni tashla, uyingga qayt.

Majnun yig‘lab javob berdi:

— Do‘stlarim mening ahvolimni bilmay, meni malomat qilishadi. Agar yaralarim ularning tanasida bo‘lganida, shunday gapirisharmidi? Dardni ko‘tarib turgan odamgina dardning og‘irligini biladi.

Kimki dengizga hech tushmagan, Qirg‘oqda turib suzishni o‘rgatar. To‘lqin ichidagining holini esa Faqat to‘lqin ichidagi tushunar.

* * *

Yoshligimda bir kuni qattiq yozda, issiq havoda tashnalikdan og‘zim qurib, yo‘l bo‘yida o‘tirgan edim. Bir eshik ochilib, bir yaxshi odam qo‘lida sovuq suv solingan kosa bilan chiqdi. Suvga shakar qo‘shib, ustiga ozgina gulob ham sepgan ekan. Hech narsa demay, kosani menga tutdi.

Bilmayman, o‘sha suvning mazasi shakardanmidi, gulobdanmidi yoki tutgan qo‘lning samimiyatidanmidi — lekin umrimda bunday shirin suv ichmagan edim. Shunda bildimki, yaxshilikning qiymati narsaning o‘zida emas, uni qanday ko‘ngil bilan berishda.

Ishq bilan berilgan bir qultum suv Minnat bilan berilgan zar-u gavhardan afzal.

* * *

Bir yigit sevgan qizining uyiga kelib, darvoza oldida tun bo‘yi turib chiqdi. Tong otganda qiz uni ko‘rib qoldi va dedi:

— Butun tun eshigim oldida turding. Qorong‘ida qo‘rqmadingmi? Sovuq qotmadingmi?

— Sovuqni ham, qorong‘ilikni ham sezmadim, — dedi yigit. — Faqat tong otishidan qo‘rqdim: o‘shanda odamlar ko‘rib qolib, seni gap-so‘z qilishlaridan qo‘rqdim.

Haqiqiy muhabbat o‘z rohatini emas, sevganining nomusini o‘ylaydi.

* * *

Bir yigitning sevgilisi uzoq safarga ketdi. Do‘stlari unga tasalli berishmoqchi bo‘lib: «Oz qoldi, tez qaytadi», deyishdi. Yigit dedi:

— Oshiq uchun bir kunlik ayriliq bir yilcha bo‘ladi. Siz kunlarni sanaysiz, men esa nafaslarni sanayman.

Ayriliq kechasi qancha uzun bo‘lsa ham, Visol tongi baribir otadi. Lekin oshiqning yuragi so‘raydi: Shu tunni men qanday o‘tkazay?

* * *

Yoshligimda bir do‘stim bor edi. Ikkovimiz bir jon ikki tan kabi edik. Bir kuni u safarga ketdi va qaytmadi — yo‘lda vafot etganini eshitdim. Uzoq vaqt uning yo‘qligiga ko‘nika olmadim. Har gal yaqinlarim meni yupatmoqchi bo‘lishsa, shunday derdim:

Kosh u kuni ajal mening boshimga Uning boshidan oldin kelganida edi. Toki men do‘stsiz dunyoni ko‘rmasam, Toki dunyo meni do‘stsiz ko‘rmasa.