Kuzda, havo salqinlaganda, ular ko‘ngillilar bilan birga yo‘lga chiqishdi. Avtobus Mo‘ynoqdan chiqib, bir paytlar dengiz bo‘lgan yerga tushdi. Ajiniyoz derazadan qarab, hayratda qoldi. Qum ustida mayda oq chig‘anoqlar sochilib yotardi. Minglab, million-million chig‘anoqlar.

— Biz dengiz tubida ketyapmiz, — dedi u Sarvinozga pichirlab. — Haqiqiy dengiz tubida.

Ekin maydonida ularni o‘rmonchi Bekmurod aka kutib oldi. U bolalarga saksovul ko‘chatini qanday ekishni ko‘rsatdi: chuqurni chuqur qazish, ko‘chatni tik qo‘yish, tuproqni mahkam bosish, suv quyish.

— Saksovul shoshilmaydi, — dedi u. — Birinchi yili ildiz otadi, ikkinchi yili o‘sadi. Uch-to‘rt yildan keyin esa uning tagida boshqa o‘tlar paydo bo‘ladi, keyin qushlar, kaltakesaklar, hatto tulkilar keladi. Cho‘l jonlanadi.

Ular kun bo‘yi ishlashdi. Qo‘llar qavardi, ko‘zlarga qum kirdi. Kechqurun Ajiniyoz o‘zi ekkan ko‘chatlarni sanab chiqdi: qirq yettita. Har biri qumda kichkina, kulrang cho‘pdek turardi.

Tushlik paytida Bekmurod aka ularga eski xaritani ko‘rsatdi. Unda Orol dengizi katta moviy dog‘ bo‘lib chizilgan, Mo‘ynoq esa uning qirg‘og‘ida, yarimorolda turardi. Keyin u yangi sun’iy yo‘ldosh suratini ochdi: moviy dog‘ o‘rnida sarg‘ish cho‘l, uning chetlarida esa yashil nuqtalar paydo bo‘la boshlagan edi.

— Mana bu yashil nuqtalar — saksovul maydonlari, — dedi u. — Har yili ko‘payib boryapti. Bugungi ko‘chatlaringiz ham bir kun shu suratda ko‘rinadi.

— Bular haqiqatan o‘sadimi? — so‘radi Sarvinoz shubha bilan.

— O‘sadi, — dedi Ajiniyoz. Keyin u cho‘ntagidan bobosining chig‘anog‘ini chiqarib, o‘zi ekkan oxirgi ko‘chatning tagiga, qumga, ehtiyotkorlik bilan qo‘ydi.

— Nima qilyapsan? — hayron bo‘ldi Sarvinoz.

— Dengizning xotirasini qaytaryapman, — dedi u. — Uyi shu yer edi-ku.