10. Paspartu poyabzalidan ayrilib, arzonga qutulganidan xursand bo‘ladi
Bombeyda yo‘lovchilar qirg‘oqqa tushdi. Kalkuttaga poyezd kechki soat sakkizda jo‘nardi. Janob Foggning vaqti bor edi. U xizmatkoriga topshiriqlar berib, temir yo‘l vokzali yonidagi restoranda kechki ovqatlanish uchun yo‘l oldi. Uning ko‘nglida Bombeyning ajoyib binolari — shahar hokimiyati, kutubxona, qal’alar, bozor, katta masjid, pagodalar — ko‘rish istagi ham tug‘ilmadi.
Restoran xo‘jayini unga ko‘pgina taomlar qatorida «mahalliy quyon» qovurmasini tavsiya qildi. Janob Fogg bir bo‘lagini tatib ko‘rdi va xo‘jayinni chaqirdi.
— Bu quyonmi? — so‘radi u egasiga tik qarab.
— Ha, janob, — dedi xo‘jayin, — o‘rmon quyoni.
— Bu quyon so‘yilganda miyovlamaganmi?
— Miyovlash? Yo‘q, janob! Quyon! Qasam ichaman...
— Qasam ichmang, — dedi janob Fogg sovuqqonlik bilan. — Faqat yodda tuting: Hindistonda bir vaqtlar mushuklar muqaddas jonivor hisoblangan. U zamonlar yaxshi zamonlar edi.
— Mushuklar uchunmi, janob?
— Yo‘lovchilar uchun ham.
Shu bilan janob Fogg ovqatini xotirjam tugatdi.
Fiks ham bu orada qirg‘oqqa chiqib, darhol politsiya boshqarmasiga yugurgan edi. U o‘zini London izquvari deb tanitdi va hibsga olish orderi kelganmi, deb so‘radi. Order kelmagan edi. U Fogg jo‘nab ketganidan keyin yuborilgan, shuning uchun hali yo‘lda edi. Fiks orderni kutishga majbur bo‘ldi, lekin Foggni ko‘zdan qochirmaslikka qaror qildi.
Paspartu esa xarid qilib bo‘lgach, Bombey ko‘chalarida aylanib yurdi. Bombeyda o‘sha kuni bir bayram bor edi. Paspartu ajoyib marosimlarni, rang-barang kiyimlarni, raqs va musiqani ko‘rib, og‘zini ochib qoldi. Shu orada u Malabar tepaligidagi ajoyib bir pagodani ko‘rdi va ichkariga kirib, tomosha qilishga qaror qildi.
U ikki narsani bilmasdi. Birinchidan, ba’zi hind ibodatxonalariga boshqa dindagi begonalarning kirishi qat’iyan man etilgan edi. Ikkinchidan, hatto hindularning o‘zi ham u yerga poyabzalini eshik oldida yechib kirishlari shart edi. Britaniya hukumati esa mahalliy dinni hurmat qilib, bunday qoidabuzarlikni qattiq jazolardi.
Paspartu oddiy sayyoh sifatida, hech qanday yomon niyatsiz ichkariga kirdi va brahmanlarning ajoyib bezaklariga mahliyo bo‘lib qoldi. Birdan uni muqaddas polga qulatib yuborishdi. G‘azablangan uchta ruhoniy unga tashlandi. Ular poyabzalini va paypog‘ini yulib olishdi, uni urib, baqirib-chaqirib, qo‘llaridan tortqilay boshlashdi.
Baquvvat va chaqqon fransuz tez o‘rnidan turdi. Musht va tepkilar bilan ikki raqibini yerga qulatdi, keyin pagodadan otilib chiqib, butun kuchi bilan qocha boshladi. Uchinchi ruhoniy olomonni o‘ziga ergashtirib, uni quvdi, lekin Paspartu tez orada uni ortda qoldirdi.
Soat sakkizga besh daqiqa qolganda, poyezd jo‘nashiga atigi bir necha daqiqa qolganda, Paspartu yalangoyoq, boshida shlyapasi yo‘q, xaridlari ham yo‘qolgan, vokzalga yetib keldi.
Fiks ham u yerda edi. U Foggning orqasidan vokzalga kelgan va bu janob haqiqatan ham Bombeydan ketayotganini ko‘rib turgan edi. Paspartu bo‘lgan voqeani xo‘jayiniga qisqa-qisqa aytib berayotganini eshitib, Fiksning ko‘zlari chaqnab ketdi.
— Bu yana takrorlanmasligiga umid qilaman, — dedi Fileas Fogg qisqa qilib va vagonga o‘tirdi.
Bechora Paspartu yalangoyoq va dovdirab, xo‘jayinining ortidan indamay chiqdi.
Fiks vagonga chiqmoqchi edi, lekin birdan to‘xtadi. Uning boshiga bir fikr keldi.
— Yo‘q, men qolaman, — dedi u o‘ziga. — Hindiston hududida jinoyat sodir etildi. Endi men u odamni ushlay olaman!
Shu payt parovoz qattiq hushtak chaldi va poyezd tungi zulmatga kirib ketdi.