Poyezd belgilangan vaqtda jo‘nadi. Vagonda bir necha yo‘lovchi bor edi: ofitserlar, amaldorlar va hind ichkarisiga mol olib ketayotgan savdogarlar. Janob Foggning qarshisida brigada generali ser Frensis Kromarti o‘tirardi — «Mongoliya»dagi vist sheriklaridan biri. U Benaresga, o‘z qo‘shini oldiga ketayotgan edi.

Ser Frensis Kromarti Hindistonda uzoq yillar yashagan, bu mamlakatni yaxshi bilardi. U o‘z sherigining g‘alati garovidan xabardor edi va ichida bunday ishni foydasiz injiqlik deb hisoblardi. «Bu sovuq odam, — o‘ylardi u, — dunyoni aylanib chiqadi-yu, hech kimga ham, o‘ziga ham foydasi tegmaydi».

Bir soatdan keyin poyezd orollardan o‘tib, quruqlikka chiqdi. Ser Frensis Paspartuning sarguzashtini eshitib, bosh chayqadi:

— Agar xizmatkoringizni ushlashganda, janob Fogg, siz ham ushlab qolinishingiz mumkin edi. Britaniya hukumati bunday ishlarga juda qattiq qaraydi.

— Agar uni ushlashganda, — javob berdi Fogg, — u jazosini olardi, keyin Yevropaga xotirjam qaytib kelardi. Bu ish xo‘jayinini kechiktira olmasdi.

Suhbat shu yerda to‘xtadi. Tunda poyezd G‘arbiy Gat tog‘larini oshib o‘tdi. Paspartu esa uyg‘onib, o‘zining Hindistondan poyezdda o‘tayotganiga ishonmay atrofga qarardi. Xayollari endi o‘zgacha edi: u ham bu sayohatga berilib, xo‘jayinining garovini o‘zinikidek his qila boshlagan, har bir kechikishdan qo‘rqardi. Gaz chirog‘i esa haligacha uning hisobidan yonib turardi.

22-oktabr, ertalab soat sakkizda poyezd Rotal stansiyasidan o‘n besh mil narida, ochiq maydonda birdan to‘xtadi. Konduktor vagonlar bo‘ylab o‘tib, baqirdi:

— Yo‘lovchilar shu yerda tushishadi!

Fileas Fogg ser Frensis Kromartiga qaradi, u ham hech narsa tushunmadi.

— Nima bo‘ldi? — so‘radi general.

— Temir yo‘l shu yerda tugaydi, — dedi konduktor. — Bu yerdan Allohobodgacha ellik mil yo‘l hali qurilmagan.

— Qanday qilib? Gazetalar yo‘l to‘liq ochilgan deb yozgan-ku!

— Gazetalar adashgan, janob. Yo‘lovchilar bu yerdan Allohobodgacha o‘zlari yetib olishlari kerak. Bu hammaga ma’lum.

Ser Frensis g‘azablandi. Paspartu esa konduktorni bo‘g‘ib qo‘ygisi keldi.

— Ser Frensis, — dedi Fileas Fogg xotirjam, — iltimos, biror ulov topishga harakat qilaylik.

— Janob Fogg, bu kechikish sizni barbod qiladi!

— Yo‘q, ser Frensis. Bu oldindan ko‘zda tutilgan.

— Qanday? Yo‘l qurilmaganini bilarmidingiz?

— Yo‘q, lekin men bilardimki, yo‘limda ertami-kechmi biror to‘siq chiqadi. Hech narsa yo‘qotilmagan. Hisobimda ikki kun ortiqcha bor. Kalkuttadan Gonkongga paroxod 25-oktabr peshinda jo‘naydi. Bugun 22-oktabr. Vaqtida yetib boramiz.

Bunday qat’iy javobga e’tiroz bildirib bo‘lmasdi.

Yo‘lovchilarning ko‘pchiligi qishloqdagi barcha ulovlarni — ho‘kiz arava, palanqin, poni — allaqachon egallab olgan edi. Janob Fogg bilan ser Frensis butun qishloqni aylanib chiqishdi, lekin hech narsa topisholmadi.

— Men piyoda ketaman, — dedi Fileas Fogg.

Shu payt Paspartu xo‘jayiniga yaqinlashib, ma’noli qiyofa bilan dedi:

— Janob, men bir ulov topdim shekilli.

— Qanday ulov?

— Fil! Bu yerdan yuz qadam narida bir hindning fili bor.

— Borib ko‘ramiz, — dedi janob Fogg.

Besh daqiqadan keyin ular bir kulba oldiga kelishdi. Uning yonidagi o‘ralgan joyda bir fil turardi. Egasi uni urushda ishlatish uchun tarbiyalayotgan, buning uchun uni shakar va sariyog‘ bilan boqib, tabiatan yuvosh hayvonni jahldor qilmoqchi edi. Bu fil Kiuni deb atalardi va baxtga, u hali bunday jahldor bo‘lib ulgurmagan edi.

Fogg egasidan filni ijaraga so‘radi. Hind rad etdi. Fogg soatiga o‘n funt taklif qildi. Rad. Yigirma funt? Yana rad. Qirq funt? Hind javob berishga ham shoshilmadi. Paspartu har bir taklifda sakrab tushardi.

Shunda janob Fogg filni sotib olishni taklif qildi. Avval ming funt. Hind sotmaydi. Bu ayyor odam katta foyda hidini sezgan edi.

Ser Frensis Kromarti janob Foggni chetga tortib, o‘ylab ko‘rishini so‘radi. Fogg esa sherigiga odatida bo‘lmagan ehtiros bilan javob berdi: u hech qachon o‘ylamasdan ish qilmaydi, yigirma ming funtlik garov masalasi, bu fil esa unga zarur, hatto narxi yigirma barobar bo‘lsa ham.

Fogg narxni oshirib bordi: bir ming ikki yuz, keyin bir ming besh yuz, bir ming sakkiz yuz va nihoyat ikki ming funt. Odatda qip-qizil bo‘lgan Paspartuning yuzi hayajondan oqarib ketdi.

Ikki ming funtga hind rozi bo‘ldi.

— Qasamyod qilamanki, — dedi Paspartu, — bu fil uchun to‘langan pul hech qachon bunchalik ko‘p bo‘lmagan!

Endi yo‘l ko‘rsatuvchi kerak edi. Bu oson topildi: yoqimli yuzli, aqlli bir yosh pors yigiti xizmatini taklif qildi. Fogg rozi bo‘lib, unga yaxshi haq va’da qildi.

Fil tez jabduqlandi. Yon tomonlariga ikkita qulay o‘rindiq o‘rnatildi. Fogg ser Frensisga Allohobodgacha birga borishni taklif qildi, general esa minnatdorchilik bilan qabul qildi. Paspartu filning ikki o‘rindig‘i orasidagi jabduq ustiga mindi, pors esa filning bo‘yniga o‘tirdi. Soat to‘qqizda fil qishloqdan chiqib, eng qisqa yo‘l bilan qalin palma o‘rmoni ichiga kirib ketdi.