AsosiyFanlarKitoblarReyting
Qo‘llab-quvvatlash

O‘quvchilar va abituriyentlar uchun bepul testlar va kitoblar. Testlar doim bepul.

Loyihani qo‘llab-quvvatlash

Platforma

  • Fanlar
  • Kitoblar
  • Reyting
  • Kabinet

Loyiha

  • Qo‘llab-quvvatlash
  • Telegram: @bilgo_uz_bot

Huquqiy

  • Maxfiylik siyosati
  • Foydalanish shartlari
  • Hisobni o‘chirish

© 2026 Bilgo · Barcha huquqlar himoyalangan

AsosiyFanlarKitoblarReyting
← 80 kunda dunyo bo‘ylab30 / 37

30. Fileas Fogg o‘z burchini bajaradi

Uch yo‘lovchi, shu jumladan Paspartu, yo‘qolgan edi. Ular jangda o‘ldirildimi yoki siular tomonidan asir olindimi — hech kim bilmasdi.

Yaradorlar ko‘p edi, lekin hech kim o‘lmagan edi. Polkovnik Proktor eng og‘ir yaralanganlar orasida edi. U stansiyaga olib borildi.

Auda xavf ostida qolmagan edi. Fileas Fogg ham bir tirnalgan joydan boshqa jarohat olmagan edi. Fiks qo‘lidan yengil yaralangan. Paspartu esa yo‘q edi. Auda yig‘lardi.

Fileas Fogg qo‘llarini ko‘ksiga qovushtirib, qimirlamay turardi. U og‘ir qarorga duch kelgan edi. Auda unga indamay qaradi. Fogg uning nigohini tushundi. Agar xizmatkori asirga olingan bo‘lsa, uni indeyslardan qutqarib olish kerak emasmi?

— Men uni tirik yoki o‘lik topaman, — dedi Fogg Audaga oddiygina.

— Oh, janob Fogg! — qichqirdi Auda uning qo‘llarini ushlab, ko‘z yoshlari bilan.

— Tirik, — qo‘shib qo‘ydi Fogg, — agar bir daqiqani ham yo‘qotmasak.

Bu qaror bilan Fileas Fogg o‘zini qurbon qilayotgan edi. U butun boyligini xavf ostiga qo‘ygan edi. Bir kunlik kechikish uni Nyu-Yorkdagi paroxoddan qoldirardi. Lekin u ikkilanmadi. Uning nazarida burch hammadan ustun edi.

Kerni qal’asining kapitani u yerda edi. Uning yuzga yaqin askari bor edi.

— Janob, — dedi Fogg kapitanga, — uch yo‘lovchi yo‘qoldi.

— O‘ldirilganmi? — so‘radi kapitan.

— O‘ldirilgan yoki asir olingan. Bu noma’lumlikni yo‘qotish kerak. Siularni ta’qib qilish niyatingiz bormi?

— Bu jiddiy masala, janob, — dedi kapitan. — Indeyslar Arkanzasgacha qochishi mumkin. Men qal’ani tashlab keta olmayman.

— Janob, — dedi Fogg, — gap uch kishining hayoti haqida.

— To‘g‘ri... Lekin uch kishini qutqarish uchun ellik kishining hayotini xavf ostiga qo‘ya olamanmi?

— Bilmayman, olasizmi-yo‘qmi, janob. Lekin bu sizning burchingiz.

— Janob, — javob berdi kapitan, — bu yerda hech kim menga burchimni o‘rgatishga haqli emas.

— Mayli, — sovuqqonlik bilan dedi Fileas Fogg. — Unda yolg‘iz o‘zim boraman.

— Siz, janob! — qichqirdi Fiks. — Indeyslar ortidan yolg‘iz?

— Bu bechora yigitni, o‘z jonimni saqlab qolgan odamni, hech narsa qilmay tashlab ketishimni xohlaysizmi? Men boraman.

— Yo‘q, yolg‘iz bormaysiz! — qichqirdi kapitan, o‘zini tutolmay. — Siz haqiqiy jasur odamsiz! O‘ttiz ko‘ngilli! — deb buyruq berdi u askarlariga o‘girilib.

Butun rota oldinga qadam tashladi. Kapitan o‘ttiz nafarini tanladi va ularning ustiga keksa serjantni boshliq qilib qo‘ydi.

— Rahmat, kapitan, — dedi Fogg.

— Men ham sizga hamroh bo‘lishimga ruxsat berasizmi? — so‘radi Fiks.

— Xohlaganingizni qiling, janob. Lekin agar menga xizmat qilmoqchi bo‘lsangiz, Auda xonimning yonida qoling. Agar menga biror narsa bo‘lsa...

Fiksning yuzi birdan oqarib ketdi. U shuncha vaqtdan beri ta’qib qilib kelgan odamdan ajralib qolishi kerak edi! Lekin u bu odamning ochiq nigohidan ko‘zini olib qochdi va rozi bo‘ldi.

Fileas Fogg Audaning qo‘lini siqib, sumkani unga topshirdi va askarlar bilan yo‘lga tushdi.

— Do‘stlar, — dedi u askarlarga, — agar ularni qutqarsak, sizga ming funt beraman.

Soat o‘n ikki edi.

Auda stansiyadagi bir xonada yolg‘iz kutib o‘tirdi. U Fileas Foggning olijanobligi, oddiy, lekin qahramonona jasorati haqida o‘ylardi. Fogg o‘z boyligini qurbon qildi, endi esa hayotini ham hech qanday ikkilanmasdan xavf ostiga qo‘ydi.

Fiks esa o‘ziga o‘zi achchiqlanib, platformada u yoqdan-bu yoqqa yurardi. «Men uni qo‘yib yubordim! — o‘ylardi u. — Qanday ahmoqlik! Agar u qochib ketsa-chi?» Lekin keyin u bu fikrni o‘zidan quvdi.

Qorong‘i tushdi. Qor yog‘a boshladi. Otryaddan hech qanday xabar yo‘q edi.

Tun bo‘yi Auda uxlamadi. Fiks ham. Kerni qal’asining kapitani ham xavotirda edi.

Tong otdi. Hech qanday xabar yo‘q. Soat yettida kapitan bir qism askar yuborishni o‘ylay boshladi.

Shu payt uzoqdan o‘q ovozlari eshitildi. Bu signal edi. Askarlar qal’adan chiqishdi va yarim milda kichik bir otryadni ko‘rishdi.

Oldinda Fileas Fogg kelardi. Uning yonida indeyslar qo‘lidan qutqarilgan Paspartu va ikki yo‘lovchi.

Kerni qal’asidan o‘n mil janubda jang bo‘lgan edi. Fogg va askarlar yetib kelganida, Paspartu ikki sherigi bilan allaqachon qochishga harakat qilayotgan edi. U o‘zini qo‘riqlayotgan uch indeysni mushtlari bilan yiqitgan ekan.

Hamma qutqarilganlarni quvonch bilan kutib oldi. Fileas Fogg askarlarga va’da qilgan mukofotni berdi. Paspartu esa: «Xo‘jayinim menga juda qimmatga tushyapti!» deb takrorlardi.

Fiks hech narsa demadi. Auda esa Fileas Foggning qo‘lini ushlab, so‘z topolmasdi.

Lekin poyezd allaqachon ketib qolgan edi! Paspartu buni ko‘rib, «Poyezd! Poyezd qani?» deb qichqirdi.

Poyezd Fogg qaytishidan oldin jo‘nab ketgan edi. Keyingi poyezd esa faqat kechqurun kelishi kerak edi.

Fileas Fogg yigirma soat kechikkan edi.

← Oldingi bobKeyingi bob →