Soat yetti-yu yigirma beshda Fileas Fogg vistda yigirma ginieyacha yutib, sheriklari bilan xayrlashdi va Reform-klubdan chiqdi. Soat yetti-yu ellikda u uyining eshigini ochdi.

Kunlik tartibni yaxshilab o‘rganib chiqqan Paspartu janob Fogg bunday noodatiy vaqtda kirib kelganini ko‘rib, hayron bo‘ldi. Tartib bo‘yicha xo‘jayin yarim tundan oldin qaytmasligi kerak edi.

Fileas Fogg yotoqxonasiga chiqib, chaqirdi:

— Paspartu!

Paspartu javob bermadi. Bu chaqiriq unga tegishli bo‘lishi mumkin emas edi — vaqti emasdi.

— Paspartu! — takrorladi janob Fogg ovozini baland qilmasdan.

Paspartu kirdi.

— Sizni ikkinchi marta chaqiryapman, — dedi janob Fogg.

— Lekin hali yarim tun emas-ku, — javob berdi Paspartu qo‘lidagi soatga qarab.

— Bilaman, — dedi Fileas Fogg, — sizni ayblamayapman. O‘n daqiqadan keyin Duvr va Kaleyga jo‘naymiz.

Fransuzning yumaloq yuzi bir burishib ketdi. U eshitganiga ishonmadi.

— Janob ketyaptimi?

— Ha, — javob berdi Fileas Fogg. — Dunyoni aylanib chiqamiz.

Paspartu ko‘zlarini katta-katta ochdi, qoshlari ko‘tarilib, qo‘llari osilib qoldi. Butun gavdasida hayratdan kelib chiqqan karaxtlik aks etdi.

— Dunyoni aylanib! — g‘o‘ldiradi u.

— Saksan kunda, — javob berdi janob Fogg. — Shuning uchun bir daqiqani ham yo‘qotib bo‘lmaydi.

— Yuklar-chi?

— Yuk kerak emas. Faqat yo‘l sumkasi. Unga ikkita jun ko‘ylak va uch juft paypoq soling. Siz uchun ham shuncha. Qolganini yo‘lda sotib olamiz. Yomg‘irpo‘shim bilan yo‘l pledimni olib tushing. Mustahkam poyabzal kiying. Garchi deyarli piyoda yurmasak ham. Boring.

Paspartu javob bermoqchi edi, lekin gapira olmadi. U janob Foggning xonasidan chiqib, o‘z xonasiga kirdi va kursiga o‘tirib qoldi.

— Mana senga! — dedi u o‘ziga xos iborasini ishlatib. — Mana senga tinch hayot! Men osoyishtalik istagandim...

U beixtiyor yo‘lga tayyorgarlik ko‘ra boshladi. Saksan kunda dunyoni aylanib! Nahotki xo‘jayini telba bo‘lsa? Yo‘q... Bu hazil emasmikan? Duvrga boramiz — bu yaxshi. Kaleyga ham — mayli, buning ham yomon joyi yo‘q, chunki Paspartu besh yildan beri vatanini ko‘rmagan edi. Balki Parijgacha borarmiz, uni yana ko‘rish yoqimli bo‘lardi. Lekin u yerda, albatta, to‘xtaymiz... Shunday uydan chiqmaydigan janob nihoyat yo‘lga chiqyapti!

Soat sakkizda Paspartu kamtarona sumkani tayyorlab qo‘ydi. Keyin xavotirlangan holda xo‘jayinining oldiga tushdi.

Janob Fogg tayyor edi. Qo‘ltig‘ida «Bredshoning kontinental temir yo‘l va paroxodlar qo‘llanmasi» bor edi — bu kitob unga barcha yo‘nalishlarni ko‘rsatib berishi kerak edi. U Paspartudan sumkani oldi, ochib, unga bir dasta banknot soldi. Bu banknotlar dunyoning istalgan mamlakatida o‘tardi.

— Hech narsani unutmadingizmi? — so‘radi u.

— Hech narsani, janob.

— Yomg‘irpo‘sh bilan pledim qani?

— Mana.

— Yaxshi. Bu sumkani oling, — dedi janob Fogg va uni Paspartuga qaytarib berdi. — Ehtiyot bo‘ling. Ichida yigirma ming funt bor.

Paspartu sumkani qo‘lidan tushirib yuborishiga sal qoldi — go‘yo yigirma ming funt oltinda bo‘lib, juda og‘ir bo‘lgandek.

Xo‘jayin va xizmatkor ko‘chaga chiqishdi, eshik ikki marta qulflandi. Seyvil-Rou oxiridagi bekatda ular izvosh yollab, Chering-Kross vokzaliga yo‘l olishdi.

Soat sakkiz-u yigirmada izvosh vokzal panjarasi oldida to‘xtadi. Paspartu yerga sakrab tushdi. Xo‘jayini ham tushib, izvoshchiga haq to‘ladi.

Shu payt bir bechora gado ayol, oyog‘i yalang, qo‘lida bolasi, boshida eskirib ketgan shlyapa, egnida yirtiq ro‘mol, janob Foggga yaqinlashib, sadaqa so‘radi.

Janob Fogg cho‘ntagidan vistda yutgan yigirma ginieyani chiqarib, gado ayolga berdi:

— Oling, yaxshi ayol. Sizni ko‘rganimdan xursandman.

Va u yo‘lida davom etdi. Paspartu esa ko‘zlarida yosh qalqiganini sezdi. Xo‘jayini uning qalbida joy egallay boshlagan edi.

Vokzalning katta zalida janob Fogg Reform-klubdagi beshta sherigini ko‘rdi.

— Janoblar, men jo‘nayapman, — dedi u. — Pasportimdagi turli muhrlar qaytganimda yo‘nalishimni tekshirishga imkon beradi.

— Oh, janob Fogg, — xushmuomalalik bilan javob berdi Gotye Ralf, — bu kerak emas. Biz sizning janoblik so‘zingizga ishonamiz.

— Shunisi yaxshiroq, — dedi janob Fogg.

— Qachon qaytishingiz kerakligini unutmang, — eslatdi Endryu Styuart.

— Saksan kundan keyin, — javob berdi janob Fogg, — 1872-yil 21-dekabr, shanba kuni, kechki soat sakkiz-u qirq besh daqiqada. Xayr, janoblar.

Soat sakkiz-u qirq beshda poyezd hushtak chalib, joyidan qo‘zg‘aldi.

Tun qorong‘i edi, mayda yomg‘ir yog‘ardi. Fileas Fogg o‘z burchagiga suyanib, gapirmasdi. Hali o‘zini tutib ololmagan Paspartu esa banknotli sumkani beixtiyor quchog‘iga bosib o‘tirardi.

Poyezd Sidenhemdan o‘tmasdan Paspartu birdan umidsiz qichqirib yubordi.

— Nima bo‘ldi? — so‘radi janob Fogg.

— Shu... shoshilganimda... o‘ylamay... unutibman...

— Nimani?

— Xonamdagi gaz chirog‘ini o‘chirishni!

— Mayli, yigitim, — sovuqqonlik bilan javob berdi janob Fogg, — u sizning hisobingizdan yonadi.