AsosiyFanlarKitoblarReyting
Qo‘llab-quvvatlash

O‘quvchilar va abituriyentlar uchun bepul testlar va kitoblar. Testlar doim bepul.

Loyihani qo‘llab-quvvatlash

Platforma

  • Fanlar
  • Kitoblar
  • Reyting
  • Kabinet

Loyiha

  • Qo‘llab-quvvatlash
  • Telegram: @bilgo_uz_bot

Huquqiy

  • Maxfiylik siyosati
  • Foydalanish shartlari
  • Hisobni o‘chirish

© 2026 Bilgo · Barcha huquqlar himoyalangan

AsosiyFanlarKitoblarReyting
← 80 kunda dunyo bo‘ylab5 / 37

5. London birjasida yangi turdagi qimmatbaho qog‘oz paydo bo‘ladi

Fileas Fogg Londondan chiqib ketar ekan, uning sayohati qanday shov-shuvga sabab bo‘lishini, shubhasiz, o‘ylab ham ko‘rmagandi. Garov haqidagi xabar avval Reform-klubda tarqaldi, klub a’zolari orasida katta hayajon uyg‘otdi. Keyin gazetalar orqali butun Londonga, so‘ngra butun Birlashgan Qirollikka yoyildi.

«Dunyo bo‘ylab sayohat» masalasi xuddi siyosiy masaladek qizg‘in muhokama qilindi, haqida maqolalar yozildi. Ba’zilar Fileas Fogg tarafini oldi, lekin ko‘pchilik unga qarshi chiqdi. Jahon bo‘ylab sayohatni nazariy jihatdan emas, amalda shu muddatda bajarish, ularning fikricha, nafaqat imkonsiz, balki aqldan ozishning o‘zi edi.

«Taymz», «Standart», «Ivning star», «Morning kronikl» va yana yigirmatacha nufuzli gazeta janob Foggga qarshi chiqdi. Faqat «Deyli telegraf» uni ma’lum darajada qo‘llab-quvvatladi. Ko‘pchilik Fileas Foggni telba deb atadi, sheriklarini esa bunday garovni qabul qilgani uchun koyidi.

Haqiqatan ham, yo‘lda qanchadan-qancha to‘siq bor edi! Poyezdlar kechikishi, paroxodlar to‘xtab qolishi mumkin edi. Qishda Atlantika okeanini kesib o‘tish xavfli. Hindiston va Amerikaning temir yo‘llari Yevropanikidek aniq ishlamaydi. Birgina kechikish — va zanjir uziladi. Agar Fogg bitta paroxodga bir necha soatga kech qolsa, keyingisini kutishga majbur bo‘ladi, va bu uning hammasini barbod qilardi.

Bu orada Angliyada har xil garovlar boshlanib ketdi. Ma’lumki, inglizlar garov o‘ynashni yaxshi ko‘radilar. «Fileas Fogg» nomi bilan maxsus qog‘ozlar chiqarildi va ular birjada xuddi aksiyalardek sotila boshlandi. Avvaliga «Fileas Fogg» qog‘ozlariga talab bor edi, narxi baland edi. Lekin besh kundan keyin Qirollik geografiya jamiyatining byulletenida ilmiy maqola chiqdi. Unda masala har tomonlama ko‘rib chiqilib, Foggning g‘alaba qozonishi aqlga sig‘masligi isbotlandi. Shundan so‘ng «Fileas Fogg» qog‘ozlari keskin arzonlashdi. Avval bir qarshi beshga, keyin o‘nga, keyin yigirmaga, ellikka, so‘ng yuzga tikila boshlandi.

Fileas Foggning bitta sodiq tarafdori qoldi — falaj bo‘lib qolgan keksa lord Albermarl. Kursidan turolmaydigan bu muhtaram janob, o‘n yil ichida bo‘lsa ham, dunyo bo‘ylab sayohat qilish uchun butun boyligini berishga tayyor edi. U Fileas Fogg tarafiga to‘rt ming funt tikdi. Unga bu ishning ahmoqona va foydasiz ekanini aytishsa, u javob berardi: «Agar bu ish qilinishi mumkin bo‘lsa, uni birinchi bo‘lib ingliz qilishi kerak».

Lekin ko‘p o‘tmay voqealar keskin burilish yasadi. Fogg jo‘nab ketganidan yetti kun o‘tgach, kechki soat to‘qqizda politsiya boshlig‘i Londonga quyidagi telegrammani oldi:

«Suvaysh. Londonga. Skotlend-Yard, politsiya boshqarmasi, Rouenga. Bank o‘g‘risi Fileas Foggni ta’qib qilyapman. Darhol Bombeyga hibsga olish orderi yuboring. Izquvar Fiks».

Bu telegramma ta’siri juda kuchli bo‘ldi. Hurmatli janob birdaniga banknot o‘g‘risiga aylandi. Reform-klubda saqlangan fotosuratini ko‘zdan kechirishdi. Bu surat tergov orqali olingan o‘g‘rining belgilariga juda o‘xshar edi. Endi hamma Fileas Foggning sirli hayotini, yolg‘izligini, to‘satdan jo‘nab ketganini esladi. Garov — politsiyani chalg‘itish uchun o‘ylab topilgan nayrang ekani hammaga ayon bo‘lib ko‘rindi.

«Qanday aqlli o‘g‘ri! — deyishardi klubda. — Hammaning ko‘zi oldida, gazetalar shovqini ostida, hatto sheriklarining duosi bilan jo‘nab ketdi! Uni kim ham tutishni o‘ylardi?» Ertasiga «Fileas Fogg» qog‘ozlari butunlay qadrsizlanib, birjadan deyarli yo‘qoldi. Endi hech kim ularni so‘ramasdi. Faqat keksa lord Albermarl o‘z tikkanidan voz kechmadi va kursisida o‘tirib, sabr bilan kutishda davom etdi.

← Oldingi bobKeyingi bob →